چهارشنبه ٠١ بهمن ١٣٩٩
 


چاپ خبر Print
یادداشت: بازخوانی مفاهیم سازمان و مدیریت در دوران پسا کرونا

موضوعات مرتبط: محصولات دانشی تحول و تعالی سازمانی

بازخوانی مفاهیم سازمان و مدیریت در دوران پسا کرونا
(چالش ها و فرصت ها)


صادق حسنی مقدم
دانشجوی دکتری مدیریت سیستم؛ دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام

 

مقدمه:

ویروس کرونا یک اپیدمی است که نه تنها سلامت انسان و بهداشت او را تحت تاثیر قرار داده است بلکه دیگر حوزه های مهم زندگی اجتماعی از جمله مباحث مربوط به سازمان  و مدیریت را دستخوش تغییر ساخته و مشخص نیست این وضعیت کنونی جهان تا چه زمان ادامه خواهد یافت و سازمان ها تا چه میزان قادر به هماهنگ سازی روابط درون سازمانی و برون سازمانی با محیط اطراف خود را خواهند بود؟! چرا که باید توجه کرد که اثرات یک بحران در هر جامعه، حتی با اتمام واقعه نیز تداوم می‌یابد.

 

در دوران پساکرونا نقش روانشناسان، جامعه شناسان، مشاوران، حقوقدانان و اداره کنندگان سازمان ها و به طور کلی رشته‌های علوم رفتاری برجسته می‌شود، لذا در این دوره، چالش ها و از طرفی فرصت هایی در سازمان ها و بسیاری از کسب و کارها بوجود آمده است که در دوران پساکرونا باید به آن توجه ویژه کرد. لذا این نوشتار بدنبال ایجاد گفتمان تحول و تغییر در مفاهیم مرتبط با سازمان و مدیریت در دوران پساکرونا می باشد و شاید تلنگری هم برای مدیران و مسئولین سازمان ها باشد تا آمادگی مواجهه با مسائل جدید و احصای راهکارهای منطقی و علمی در برخورد با این نوع متفاوت بحران را داشته باشند. این موارد کلیدی را می توان در سه محور اصلی و کلیدی خلاصه کرد:


الف) وظایف راهبردی و راهبری مدیران
دوران کرونا را می¬توان شروع نسیمی برای تغییر پارادایمی دانست که انگار قرار است بسیاری از برداشت¬های ذهنی و تفسیری که تاکنون از سازمان و مدیریت در افکار صاحبنظران این علوم وجود دارد را با خود ببرد و شاید هم در آینده¬ای نزدیک، مبتنی بر اصل پروانه¬ای ، این نسیم، طوفانی به پا کند و طومار سازمان¬های زیادی که به برخی تفکرات سنتی و پیش پا افتاده عادت کرده¬اند و همچنین به هشدارهای محیطی و ایمن¬سازی خود، بی¬توجه بوده¬اند را با خود درنوردد و به جای آن¬ها، سازمان¬های تازه¬نفس و نوآور را جایگزین کند. این دقیقا همان کاری است که ویروس کرونا بر سر بشریت می¬آورد. 

 

در این رابطه، اگر برنامه¬ریزی راهبردی را یکی از وظایف کلیدی مدیران عالی بدانیم، ضروریست مدیران و استراتژیست¬های سازمان برای مواجهه و مدیریت تبعات این بحران هیبریدی (کرونا) باید همواره برنامه‌ریزی راهبردی را مدنظر قرار دهند، از طرفی برخی اعتقاد دارند بدلیل اینکه عمر راهبردها در سازمان¬های پساکرونا بسیار کوتاه و کوتاه¬تر خواهد شد، سیستم¬های سلسله مراتبی و رسمی شده¬ی برنامه¬ریزی راهبردی، اعتبار و کارایی خود را از دست خواهند داد و مدیران باید به سمت هدایت راهبردی پیش بروند، آنها بر این باورند که مدیران پیوسته باید از آینده¬ی خود تصویرسازی کنند و به سمت تفکر پیامدگرا حرکت کنند. در نهایت اینکه سازمان¬های این دوران به جای دانش¬مدار بودن، باید بر مبنای حکمت اداره شوند، بنابراین سازمان¬های حکیم جلوه¬ای ویژه خواهند داشت.


ب) مدیریت سرمایه های انسانی سازمان
مهم¬ترین عنصر تشکیل دهنده¬ی هر سازمان که دچار تغییر جدی خواهد شد، سرمایه¬ها¬ی انسانی و رفتار فردی، گروهی و سازمانی آن¬ها خواهد بود. در دوران کرونا و پساکرونا آسیب¬هایی مانند افسردگی و غم¬زدگی سرمایه¬های انسانی در سازمان، اختلال سوگ (مختص کسانی که یکی از اعضای خانواده یا یکی از همکاران صمیمی¬شان را از دست داده‌اند) شیوع پیدا می‌کند. همچنین خشم و پرخاشگری افراد (به دلیل اینکه در دوران کرونا اختلافاتی در درون خانواده‌ها وجود دارد که در دوران کنونی ممکن است این اختلافات خاموش باشد اما در پساکرونا تشدید شود) افزایش می¬یابد. در دنیای پساکرونایی، کارکنان و کارگران سازمان¬ها انتظارات ویژه¬ای خواهند داشت. روابط فردی، جایگزین روابط گروهی و تیمی خواهد شد، روابط عاطفی بسیار تحت تاثیر قرار خواهد گرفت و این یک چالش جدی برای مدیران خواهد شد که باید برای آن فکری بکنند. همچنین با توجه به افزایش دورکاری کارکنان، بسیاری از مدیران در شرایط دورکاری با دید منفی به کارکنان خود می¬نگرند و با کوچکترین اشتباه یا ضعف عملکردی از سوی کارکنان، ممکن است آن¬ها را متهم به کم¬کاری کنند که این رویکرد موجب تضعیف رابطه مثبت کاری بین کارمند و مدیر و کاهش بهره¬وری گردد.

 

زمانی که محیط یکپارچه کسب و کار به یک شبکه فرد به فرد و شاید کار بیشتر در خانه و بطور پراکنده تبدیل می¬شود، طبیعی است که سازمان نمی¬تواند با سیستم مدیریت قبلی خود به کار ادامه دهد. در شرایط جدید می بایست سطوح عمودی سازمان افزایش یابد چرا که به دلیل انجام دورکاری میزان کنترل مدیران بر عملکرد کارکنان کاهش یافته و رفع این مشکل تنها با افزایش سطوح عمودی سازمان و تقسیم افراد به گروه¬های چند نفره و گذاشتن یک مسئول برای هر گروه که به طور مستقیم با مدیر واحد مربوطه در ارتباط باشد ممکن است. همچنین یک دستورالعمل عملیاتی شامل روش و الزامات دورکاری در شرکت توسط مدیران تدوین و به همه کارکنان ابلاغ گردد. چنانچه شرح وظایف یا اختیارات افراد نیز در شرایط جدید تغییر نموده است، این تغییرات به صورت مکتوب به آنها اعلام گردد.

 


 

ج) ساختارها و فرایندهای درونی و بیرونی سازمان:
فرایندها در هر سازمانی، بستری برای رسیدن به اهداف کسب و کار هستند و در شرایط دورکاری اهمیت دوچندان پیدا می¬کنند. در برخورد با فرایندها در شرایط کنونی(کرونا و پساکرونا)، داخلی یا خارجی بودن آنها اهمیت پیدا می کند. با توجه به اینکه کسب و کار در شرایط بحرانی قرار داشته، اولویت با اصلاح فرایندهای خارجی در سازمان است، چرا که به طور مستقیم با مشتریان کسب و کار در ارتباط است و نقش پر رنگ¬تری در ماندگاری کسب و کار در شرایط کرونایی دارند. بنابراین فرایندهایی مانند تامین، توزیع، بازاریابی، فروش، لجستیک و خدمات پس از فروش می¬بایست مهندسی مجدد شده و به گونه¬ای تغییر نمایند که ضمن حفظ مشتریان کنونی، تا جای ممکن بدون حضور مستقیم کارکنان قابلیت اجرا داشته باشند لذا مدیران می¬توانند با کاهش ساعت کاری و برگزاری جلسات به صورت آنلاین، سلامت این بخش از کارکنان خود را نیز حفظ نمایند.

 

سازمان¬های پساکرونایی شاهد تغییر بسیار جدی و متفاوت محیط کسب و کاری خود خواهند شد و آنها بدلیل تغییر انتظارات ذی¬نفعان، نیازمند روبه¬رو شدن با واقعیت¬های بیشتر و دوری از شبه واقعیت¬ها خواهند بود که نمی¬توان نقش وب را هم نادیده گرفت. به عبارتی با توجه به اینکه تکنولوژی ارتباطی و جهان ارتباطات به سمت هوشمندسازی بیشتر پیش می¬رود سازمان¬های پساکرونایی نیازمند این هستند که خود را بازخوانی و وظایف خود را بررسی کنند.

 

سازمان¬های پساکرونایی بیشتر رویکرد نهادی به خود خواهند گرفت. نکته¬ی این جمله، مسئله¬ای¬ است به نام «برآوردن انتظارات مخاطبان اجتماعی از سازمان». یعنی مخاطب در جامعه، یک انتظاراتی داشته است و چون با این تغییر محیط و سیستم کاری، وظایف سیستم نیز تغییر پیدا کرده است، بنابراین مخاطبان احساس برداشت دیگری از وظایف سازمان دارند و انتظاراتشان از خودشان، جامعه و سازمان نیز تغییر کرده است. الان دیگر به سیستم سیاسی، اقتصادی، محیط زیستی و… نگاه دیگری دارند و سازمان دیگر نمی¬تواند همان سازمان قبلی باشد. این تغییر به معنای بهتر یا بدتر نیست. یعنی انتظارات مخاطبان به صورت افقی و عمومی گسترده¬تر و عمیق¬تر شده است.

 

همچنین سازمان¬ها در برابر سلامت و بهداشت جامعه مسئولیت بیشتری را باید بپذیرند، بعبارتی در تولید محصولات خود استراتژی بازاریابی سبز  را باید بکار برند. در سازمان پساکرونایی کمترین اثری از جلسات طولانی، بی¬خاصیت و همچنین مدیران پروازی خواهد بود و جای خود را به جلسات از راه دور و الکترونیکی خواهد داد. آموزش¬ها رویکردی مجازی باید به خود بگیرند، بنابراین نقش فناوری اطلاعات بسیار پررنگ¬تر خواهد بود.

 

بازاریابی چهره به چهره جای خود را به بازاریابی دیجیتالی خواهد داد، دوران کرونا نشان داد که متاسفانه قوانین دست و پاگیر در سازمان¬های دولتی کم نداریم. شاهد مثال، قول وزیر صمت برای اعطای مجوزهای ۲۴ ساعته برای تولید مواد خاص در برخی کارگاه¬ها می¬باشد. این در حالی است که وزارت صمت مجوزهایی که در حالت معمول ظرف مدت چند ماه صادر می¬شد را به علت شرایط بحرانی و خاص در ظرف مدت کوتاه¬تری می¬تواند اعطا کند و این نشان می¬دهد که ویروس کرونا در برخی بخش¬ها بحران را به فرصت تبدیل کرده و پتانسیل نهفته دستگاه¬های دولتی را نشان می¬دهد بنابراین می¬توان گفت که این توان در دستگاه¬های دولتی ما وجود دارد که با زمان کمتری به فعالان اقتصادی و کارآفرینان اجازه ایجاد اشتغال بدهند.

 

همچنین ویروس منحوس کرونا نشان داد که اندازه کارکنان دولت نیز بسیار زیاد است و ما می¬توانیم دولت را خیلی سبک¬تر و توسط کارکنان چند مهارته و کارآمد و یا به روش کاربرد الکترونیکی و مجازی مدیریت کنیم. بنابراین در این دوران، دولت و نهادها باید اهمیت جدی دولت الکترونیک را درک کنند و دولت را به معنای واقعی الکترونیکی مدیریت کنند و البته کارمندان باید با فضای دولت مجازی و الکترونیک آشنایی کامل باشند، شاید شرایط به نحوی برسد که افراد تا مدت موقتی امکان خروج از منازل را نداشته باشند و سازمان¬های دولتی باید بتوانند پاسخگوی نیازهای آن باشند.

 


 

پیشنهاداتی برای مدیران:
نکته حائز اهمیت در مواجهه با شرایط اینگونه بحران¬ها، مستندسازی و ثبت تجربیات ارزشمند است چرا که اگر اقدامات کنترلی و اصلاحی انجام شده و تجربه شده توسط مدیران و مالکین کسب وکار در قالب یک پروتکل مشخص مستندسازی نگردند در صورت تکرار شرایط بحرانی، کسب و کار به دلیل نداشتن استراتژی و دستورالعمل مواجهه، مجددا تا رسیدن به شرایط پایدار دچار ضررهای مادی و معنوی خواهد شد.

 

مدیران در این شرایط، فوریت‌های کاری خود را در اولویت قرار داده و آن‌ها را انجام دهند. اینگونه حتی در شرایط کرونا و پساکرونایی هم می‌توان رشد داشت. به‌طور مثال فضای کاری شرکت را از آفلاین به آنلاین برده و سیستم‌های پشتیبان و آنلاین را برای تامین نیازهای مشتریان نیز فراهم کنند.

 

یکی دیگر از نکات مهمی که مدیران شرکت‌ها باید به آن توجه کنند تقویت سیستم‌های IT شرکت‌ بویژه در امر آموزش و توجیه کارکنان به دلیل آنکه اکثر نیروها مجبور به دورکاری هستند، ارتباطات مجازی در همه امور حتی امور مالی و سرمایه‌گذاری باید گسترش پیدا کند. براین اساس اگر اختلالی در سیستم‌های IT شرکت‌ها رخ دهد، ممکن است مورد حملات سایبری و آسیب‌رسان قرار بگیرند. با توجه به این مهم، اکنون فرصت بسیار مناسبی برای ارتقاء سیستم های IT و ساخت و طراحی یک پلتفرم برای کل مجموعه است.

 

یادمان باشد که اکنون در شرایط خاصی قرار داریم، باید مدیران و کارکنان سازمان، همه¬ی توان خود را بکار گیرند و کارهای خود را به ‌خوبی انجام دهند. آن¬ها می¬بایست توانایی‌های سازمان خود را ارتقا دهند و شهرت آن را در جامعه بیشتر کنند؛ زیرا همه فراخوانده شده‌اند تا وظیفه خود را به نحو احسن نسبت به جامعه و کشور خود انجام دهند.

-

 

1399/02/07 - ١٠:٣٧ / شماره خبر: ١١٢٩ / تعداد نمایش خبر: 270
1399/02/07 - ١٠:٣٧ / Code: ١١٢٩ / Number: 270
امتیازدهی
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 





«نشریات علمی دانشکده»

  فصلنامه مدیریت راهبردی دانش سازمانی          فصلنامه پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی          فصلنامه مدیریت اسلامی          فصلنامه علمی پژوهش های راهبردی بودجه و مالی           نشریه علمی پژوهش های مدیریت سیستم

آدرس: تهران - بزرگراه شهید بابایی - دانشگاه جامع امام حسین (ع) - پردیس مرکزی- دانشكده و پژوهشكده مدیریت و اقتصاد

تلفن تماس: 77105823-021    پست الکترونیکی: ckm@ihu.ac.ir

تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به دانشگاه جامع امام حسین(علیه السلام) می باشد.
همراهان این صفحه:46713