پنج شنبه ١٩ تير ١٣٩٩
 


چاپ خبر Print
کسر خدمت:آسيب شناسي قراردادهاي جديد نفتي ايران از منظر انتقال و توسعه فناوري: بررسي موردي قرارداد فاز 11 پارس جنوبي

موضوعات مرتبط: محصولات دانشی اقتصاد مقاومتی

عنوان :

آسيب شناسي قراردادهاي جديد نفتي ايران   از منظر انتقال و توسعه فناوري: بررسي موردي قرارداد فاز 11 پارس جنوبي

مجري:

محمد نوروزي

استاد راهنما:

دكتر سيدمهدي پاكذات

1397

چکیده

صنعت نفت و گاز به عنوان یکی از مهم ترین صنایع جهانی دارای پیچیدگی های فراوانی به ویژه در تعاملات بین المللی است. نقشه جهانی حوزه انرژی و تطبیق آن با مناسبات صنعتی و فناورانه بین المللی نشان از آن دارد که طی سال های ابتدایی توسعه صنعت نفت در جهان، عموم کشورهای مصرف کننده صنعتی نفت برخورداری لازم از خود منابع را نداشته و سعی در استیلای بر منابع نفتی کشورهای نفتی که اتفاقا از نظر سطح دانش فناورانه نقتی دارای ضعف بوده اند- داشته اند.

تحولات گسترده در صنعت نفت از نیمه دوم قرن بیستم که منجر به آگاهی و تسلط هر چه بیشتر کشورهای نفتی بر منابع ملی شان گردید زمینه لازم برای سرمایه گذاری در صنعت نفت را توسط این کشورها بیش از پیش فراهم ساخت ولی همچنان چند دغدغه اساسی از جمله  نیازمندی به تامین مالی فراوان و ضعف در دانش فناورانه در بخش نفت و گاز کشورهای نفتی از جمله ایران را رنج می داد.

کشور ایران تاکنون گونه های مختلف قراردادهای بین المللی را تجربه کرده است و نکته جالب این است که در بسیاری از قراردادها، به مقوله انتقال و توسعه فناوری اشاره شده است  ولی متاسفانه توفیق چندانی در انتقال و توسعه فناوری و به طور اعم در اکتساب دانش فناورانه در صنعت نفت کسب نکرده است و حتی این امر به عنوان یکی از بهانه های بازنگری در قراردادهای نفتی ایران محسوب شد که به معرفی قالب جدیدی از قراردادها تحت عنوان آی.پی.سی (IPC) انجامید.

 قرارداد توسعه فاز 11 پارس جنوبی که پس از توافق برجام و در سال 1396 به عنوان یکی از قراردادهایی  بود که در قالب قراردادی آی.پی.سی منعقد گردید. در این قرارداد، شرکت های توتال، شرکت ملی نفت چین و شرکت پتروپارس حضور داشتند که البته در سال 1397 شرکت توتال پس از خروج امریکا از برجام از این کنسرسیوم خارج شد.

پژ.هش حاضر با ورود تخصصی به موضوع انتقال و توسعه فناوری در قرارداد نفتی ایران (آی.پی.سی) و تطبیق آن با قرارداد فاز 11 پارس جنوبی، کوشیده است به این سوالات پاسخ دهد که عوامل كليدي موفقيت براي انتقال و توسعه فناوري كدامند؟ چارچوب قرارداد جديد نفتي ايران(IPC) به چه ميزان در پوشش عوامل كليدي موفقيت در امر انتقال و توسعه فناوري موفق بوده است؟ و ارزيابي كلي از ميزان موفقيت قرارداد فاز 11 پارس جنوبي در تحقق هدف انتقال و توسعه فناوري چيست؟

هر چند مطالعه کل گزارش برای فهم عمیق تر مسائل ضروری است ولی در يك نتيجه­گيري كلي باید گفت، چارچوب قراردادي جديد، ظرفيت­هاي بيشتري براي انتقال و توسعه فناوري فراهم مي­كند ولي ابزار قرارداد نمي­تواند قابلیت كافي و كامل براي این امر را مهیا سازد و تنها پوشش­دهنده برخي از نقش­ها در اين زمينه است. لذا داشتن انتظاراتی که امر انتقال و توسعه فناوری را فقط به گونه و قالب قراردادی گره بزند، نه تنها راهگشا نيست بلكه مي­تواند به ايجاد خطاهاي فاحش نیز منجر شود.

ضمن اینکه نباید فراموش کرد زمينه­هاي انتقال و توسعه فناوري نيازمند يك اقدام نظام­مند و جامع است و رويكردهاي ترويجي و اشاعه­اي، شايد در بلندمدت به اقدامات عملياتي منجر شوند ولي در كوتاه­مدت به موفقيت چنداني نخواهند رسيد. توسعه ظرفیت جذب برای اکتساب فناوری و ایجاد قابلیت های لازم در کشور برای توسعه درون زا در حوزه های مختلف فناوری امری حیاتی است.

نگاه درجه دوم به امر انتقال و توسعه فناوري كه در عموم قراردادهاي نفتي و در ذهن سياستگذاران نفتي كشور نقش بسته است نشان از آن دارد كه خواسته و ناخواسته، شرايط كشور براي انتقال و توسعه فناوري در اين صنعت در اولويت نبوده و قراردادها نقش تامين سرمايه خارجي و ايجاد زمينه­هاي حضور شركت­هاي بين­المللي براي افزايش توليد و در نتيجه سهم­بري مالي بيشتر را ايفا مي­كنند.

 

مقدمه فصل اول

هر قرارداد نفتی دارای مطلوبیت هایی است. متاسفانه مباحث مربوط به مطلوبیت های قراردادی نه تنها در مقام عمل مورد توجه جدی نبوده است بلکه کشور در حوزه فعالیت های پژوهشی و نظری نیز با خلا جدی روبرو است. برخی از صاحبنظران در حاشیه مقالات، کتب و تحلیل های خود به صورت متفرقه به این موضوع پرداخته اند، درخشان (۱۳۹۲) در مقاله ای با عنوان ویژگیهای مطلوب قراردادهای نفتی: «رویکرد اقتصادی- تاریخی به عملکرد قراردادهای نفتی در ایران»، ضمن مرور اجمالی قراردادهای نفتی از امتیازنامه های رویتر و دارسی تا قراردادهای بیع متقابل به شناسایی برخی از ویژگی های مطلوب قراردادهای نفتی پرداخته و کوشیده است با بررسی تاریخی و آسیب شناسی های اقتصادی این موضوع را روشن کند که عموم تلاش و توجه در قراردادهای نفتی ایران بر روی مسائل مالی و سهم بری مالی متمرکز است و از سایر مطلوبیت های قراردادی غفلت شده است. وی در این مقاله به شناسایی برخی ویژگیهای مطلوب قراردادهای نفتی نظیر رعایت اصول مالکیت و حاکمیت ملی بر منابع نفتی، رعایت حقوق و منافع ملی در جریان عملیات نفتی، انتقال دانش (مهارتهای فنی مناسب و تربیت نیروهای انسانی متخصص)، افزایش سهم شرکت ملی نفت ایران از عواید نفتی و ارتقای سطح فنی- مدیریتی شرکت ملی نفتی ایران به سطح شرکتهای ملی۔ بین المللی پرداخته و در ادامه بیان می کند که به جز سهم بری مالی، سایر ویژگیهای مطلوب قراردادهای نفتی، هیچگاه تحقق نیافته و پیش بینی می کند که با ادامه شرایط موجود نیز به تحقق نمی رسد و صرفا به عنوان شعارهای زیبایی که زینت قراردادهای نفتی هستند محسوب می شوند.

در نگاه اول به نظر می آید این است که عدم تحقق سایر ویژگی های مطلوب قراردادی ناشی از ضعف موجود در قراردادها است یعنی قرارداد نسبت به این موارد سکوت کرده یا به صورت دقیق به آنها نپرداخته است حال آنکه بررسی قراردادهای نفتی در طول تاریخ کشور حاکی از آن است که نه تنها مقام های قانونگزاری و اجرایی کشور نسبت به رعایت این ویژگیها در قراردادهای نفتی بی تفاوت نبوده اند بلکه در برخی از قراردادها، تاکیدات فراوانی نسبت به این امر مشاهده می شود. لذا می توان قضاوت اولیه در مورد اینکه تمامی مشکلات مربوط به مطلوبیت های قراردادی از خود قرارداد ناشی می شود را زیر سوال برد و به گفت بسته به میزان درک، توانایی تجزیه و تحلیل مسائل و آشنایی طرفین از ظرفیت های موجود در قراردادها، حداقل در مقام بیان به این مسائل پرداخته شده، هر چند در مقام عمل توفیق چندانی نیافته اند.

توسعه قراردادهای نفتی در طول زمان (در جهان و ایران) و پیشنهاد گونه های جدید قراردادی (که آخرین آن قرارداد موسوم به آی.پی.سی است)، توجه به این امر را ضروری تر می نماید که طراحی ها و آسیب شناسی های لازم برای تحقق این مطلوبيتهای قراردادی صورت گیرد. مطلوبیت انتقال و توسعه فناوری از سوی شرکت های خارجی برای کشورهای صاحب ذخایر، اهمیتی فراوان دارد که این مهم برای کشوری همچون ایران که از سابقه و حجم بسیار نفت و گاز برخوردار است مهمتر و حیاتی تر است.

بیان مساله

 

 فناوری و توسعه آن در پیشبرد اهداف صنعت نفت از چنان جایگاهی برخوردار است که یکی از مطلوبیت های اصلی قراردادهای بالادستی نفتی به شمار می رود. در قراردادهای نفتی ایران از قبل از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون، به صورت مستقیم و غیرمستقیم به موضوع انتقال و توسعه فناوری اشاره شده است به گونه ای که در قراردادهای بیع متقابل، پیوستی تحت عنوان، به این موضوع پرداخته است و در قراردادهای جدید نفتی ایران تحت عنوان IPC، نیز پیوست «N»، این امر را تحت پوشش قرار داده است.

اهمیت این امر زمانی دو چندان می شود که یکی از دلایل اصلی بیان شده توسط کارگروه بازنگری در قراردادهای نفتی ایران و ابداع ساختار آی.پی.سی، ضعف قراردادهای بیع متقابل، در انتقال و توسعه فناوری برشمرده شده است. حال آسیب شناسی قرارداد آی.پی.سی و بررسی ساز و کارهای طراحی شده در این قرارداد برای تحقق هدف انتقال فناوری یکی از مهم ترین مسائلی است که می بایست با فرآیندی علمی و دقیق مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.

با توجه به امضای قرارداد توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی در تیر ماه ۱۳۹۶ در کنسرسیومی متشکل از شرکت های توتال فرانسه، شرکت ملی نفت چین و شرکت پتروپارس ایران، می توان الگوی این قرارداد را از منظر انتقال و توسعه فناوری مورد مداقه قرار داد و نکات اصلاحی را بیان نمود.

سوالات پژوهش

 سوال اول) عوامل کلیدی موفقیت برای انتقال و توسعه فناوری کدامند؟

سوال دوم) چارچوب قرارداد جدید نفتی ایران(IPC) به چه میزان در پوشش عوامل کلیدی موفقیت در امر انتقال و توسعه فناوری موفق بوده است؟

سوال سوم) ارزیابی کلی از میزان موفقیت قرارداد فاز ۱۱ پارس جنوبی در تحقق هدف انتقال و توسعه فناوری چیست؟

 

روش شناسی پژوهش برای انجام این پژوهش علاوه بر مطالعات کتابخانه ای (که جهت احصای عوامل کلیدی موفقیت در انتقال و توسعه فناوری) و مطالعات اسناد و مدارک (جهت کسب اطلاعات لازم درباره قرارداد آی.پی.سی و قرارداد فاز ۱۱ پارس جنوبی)، از مصاحبه - های اکتشافی به منظور کسب نظر خبرگان و متخصصان عرصه انتقال و توسعه فناوری در صنعت نفت استفاده خواهد شد و اعتبارسنجی نتایج نیز با نظرسنجی از خبرگان خواهد بود لذا فاقد پرسشنامه یا کار آماری و پیمایشی است. با توجه به رویکرد پژوهش حاضر، مدل مفهومی خاصی وجود ندارد.

-

 

1399/02/17 - ١٠:٥١ / شماره خبر: ١١٤٤ / تعداد نمایش خبر: 43
1399/02/17 - ١٠:٥١ / Code: ١١٤٤ / Number: 43
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 





«نشریات علمی دانشکده»

  فصلنامه مدیریت راهبردی دانش سازمانی          فصلنامه پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی          فصلنامه مدیریت اسلامی          فصلنامه علمی پژوهش های راهبردی بودجه و مالی           نشریه علمی پژوهش های مدیریت سیستم

آدرس: تهران - بزرگراه شهید بابایی - دانشگاه جامع امام حسین (ع) - پردیس مرکزی- دانشكده و پژوهشكده مدیریت و اقتصاد

تلفن تماس: 77105823-021    پست الکترونیکی: ckm@ihu.ac.ir

تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به دانشگاه جامع امام حسین(علیه السلام) می باشد.
همراهان این صفحه:1032