چهارشنبه ٣٠ مهر ١٣٩٩
 


چاپ خبر Print
عنوان پروژه: رصد راهبردی اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران در برنامه پنجم توسعه

موضوعات مرتبط: محصولات دانشی اقتصاد مقاومتی

عنوان پروژه:

رصد راهبردی اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران در برنامه پنجم توسعه

مجری:

محمد سرلاب

استاد راهنما:

دکتر الله مراد سیف

شهریور97

مقدمه

در تبیین تاریخچه اقتصاد مقاومتی، می‌توان چند دوره زمانی خیلی مهم را در نظر گرفت. نظریه اقتصاد مقاومتی با وجود اینکه در ادبیات اقتصاد متعارف هم تحت عناوینی کم و بیش مشابه مطرح شده، اما بر اساس خصوصیاتی که در ایران مطرح شده است، نظریه‌ای است که مقام معظم رهبری آن را مطرح کرده‌اند. با بررسی یک سیر تاریخی، مشاهده می‌شود تأکید بر اینکه ایران در آینده جنگ اقتصادی خواهد داشت، از سال 86 توسط مقام معظم رهبری مطرح شده است. این نکته بسیار مهمی است؛ چرا که در سال 86 اقتصاد ایران در سطح بین‌الملل، تقریباً در بهترین وضعیت خود به سر می‌برد و توانسته بود مقادیر زیادی نفت را با قیمت نسبتاً بالایی بفروشد و کشورهای غربی به جهت بحران‌های مالی که در سال 2007 اتفاق افتاده بود، آماده بودند نهایت همکاری را با کشور ایران داشته باشند و خیلی از کالاهایی را که تحریم بود، به راحتی با قیمت مناسب و حتی به صورت اقساطی در اختیار ایران قرار می دادند. در این شرایط بسیاری از شرکت های غربی تحریم هایی را که قبلاً وجود داشت، به صورت یک جانبه کنار گذاشتند. در چنین فضایی مقام معظم رهبری هشدار دادند که جنگ بعدی علیه انقلاب اسلامی جنگ اقتصادی است، ولی متاسفانه توجه زیادی نشد و بیشتر لطماتی را که بعدها کشور متحمل شد،علت این بی توجهی بود. لفظ "اقتصاد مقاومتی" را مقام معظم رهبری اولین بار در سال 89 استفاده کردند و در سخنرانی که در جمع کارآفرینان داشتند، تأکید کردند که ما باید یک الگوی اقتصاد مقاومتی اجرا کنیم (عبدالملکی،1393).

به طور کلی تأکید مقام معظم رهبری بر مقاوم سازی و توانمندسازی درونی اقتصاد را می‌توان از اواسط دهه 80 رصد کرد، اما ادبیات اقتصاد مقاومتی را ایشان در سال‌های 1390 و 1391 مطرح کردند و جوانب این نظریه را در سلسله سخنرانی‌هایی تبیین کردند تا اینکه یک نظریه منسجم در حوزه اقتصاد مطرح گردید که به اقتصاد مقاومتی معروف شد. مقام معظم رهبری در تاریخ 29 بهمن 1392 سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی را ابلاغ فرمودند. در این ابلاغ، فائق آمدن بر همه مشکلات، به عقب نشینی وادار کردن دشمن، حفظ دست آوردهای کشور در زمینه‌های مختلف و تداوم پیشرفت و تحقق آرمان‌ها و اصول قانون اساسی و سند چشم انداز بیست ساله و تحقق اقتصاد متکی به دانش و فناوری، عدالت بنیان، درون‌زا و برون‌گرا، پویا و پیشرو در شرایط پرمخاطره جهانی و عینیت بخشیدن به الگویی الهام بخش از نظام اقتصادی اسلام را به عنوان هدف اقتصاد مقاومتی متذکر شده‌اند(سیف، 1392). در این راستا، با گذشت چندین سال از طرح این نظریه و ابلاغ سیاست‌های مربوطه، بررسی عملکرد نظام در حوزه‌های مختلف برای حرکت به سمت تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به طوری که با آگاهی از اقدامات تجربی صورت گرفته علی رغم موفق بودن یا نبودن، می‌توان نقشه راه دقیق‌تری برای نیل به اهداف اقتصاد مقاومتی تعیین گردد.

 ضرورت انجام پژوهش

تأکیدات چند سال اخیر مقام معظم رهبری در حوزه اقتصاد و مشکلات متنوع و بزرگی که دشمنان طی این سال ها در این حوزه به وجود آورده اند اهمیت ارائه یک الگوی منسجم اقتصادی متناسب با ظرفیت های کشور را بیش از پیش نمایان ساخت، که در نهایت در قالب « اقتصاد مقاومتی » مطرح و سیاست های کلی آن در 24 بند توسط مقام معظم رهبری ابلاغ گردید. در راستای تحقق سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی هر یک از نهادهای تقنین، اجرا و نظارت، باید به تناسب وظایف و اختیارات خود برنامه ریزی نموده و ایفای نقش نمایند. یکی از مهم ترین الزامات در دستیابی به اهداف سیاستی، تدوین شاخص های مناسب به منظور ارزیابی عملکرد متولیان امر در بخش های مختلف است. یکی از مهم ترین کارکردهای شاخص ها، سنجش میزان و جهت حرکت نهادهای مختلف و ارائه نوعی توصیف پسینی و انفعالی از اقدامات انجام شده است. اما از سوی دیگر، پایش مستمر شاخص ها موجب ایفای نقش فعال و انگیزشی در حرکت دستگاه ها و بخش های مختلف نیز می شود و همین امر، لزوم توجه به مقوله شاخص سازی را بیش از پیش نمایان می سازد. در ادبیات رایج جهانی، اصطلاح اقتصاد مقاومتی دیده نمی‌شود و بیشتر از اصطلاح فنریت اقتصادی استفاده شده است. فنریت اقتصادی را بریگاگلیو(2006) به توان از برعهده برآمدن معنی کرده است؛ یعنی قادر بودن یک کشور به ایستادگی و پس جستن از شوک های خارجی. دوام آن را توان نگهداشت سطح محصول در نزدیک ظرفیت پس از شوک ها تعریف کرده است. آیجینجر آن را به توان یک اقتصاد به کاهش احتمال عمیق تر شدن بحران یا حداقل بهبود آثار یک بحران می داند(ناکانو و فوجی،2011). انقلاب اسلامی سه هدف اقتصادی مهم را پی گیری می‌کند؛ استقلال اقتصادی، رفاه عمومی و پیشرفت اقتصادی. بنابراین اهداف اقتصاد مقاومتی نه تنها با اهداف اقتصادی انقلاب اسلامی و مکتب اقتصادی اسلام در تضاد نیست، بلکه نیل به این اهداف عالیه را سرعت می‌بخشد. بر اساس آسیب شناسی هایی که برای اقتصاد جمهوری اسلامی ایران از منظر اقتصاد مقاومتی صورت گرفته، کشور ما در حال حاضر با مشکلاتی همچون بیکاری دورقمی، نرخ رشد اقتصادی پایین، وابستگی به نفت، واردات بی رویه، بی اطمینانی فضای کسب‌وکار، وجود یارانه‌های گسترده غیرهدفمند در اقتصاد، بهره‌وری پایین، ضعف بخش خصوصی، کسری‌های مداوم بودجه و ... روبه رو می‌باشد. در کنار این واقعیت ها، چشم انداز تعریف شده توسط نظام، رتبه اول در منطقه آسیای جنوب غربی را برای ایران در سال 1404 هجری شمسی (2025 میلادی) ترسیم کرده است. حال هر چه شکاف واقعیت ها از ایده آل های مورد نظر بیشتر باشد، زمینه آسیب و چالش برای امنیت پایدار در نظام جمهوری اسلامی بیشتر خواهد بود. نگاه آسیب شناسانه و همچنین رصد راهبردی اقتصاد ایران از منظر تحقق و پیاده‌سازی اقتصاد مقاومتی، تصویر درستی از مشکلات موجود، اقدامات صورت گرفته موفق، حوزه‌های منفعل را آشکار خواهد کرد. حال که 4سال از ابلاغ سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی سپری شده، ضروری به نظر می‌رسد که عملکرد نظام در راستای تحقق این اهداف بررسی و رصد شود. لذا با تحقیق و پژوهش در این راستا به صورت ساختن شاخص‌هایی که بتوانند اهداف مطلوب را به صورت ساده‌تر بیان کنند، می‌توان موفقیت اقدامات و تجربیات عملی انجام گرفته طی برنامه پنجم توسعه(1390-1394) را مورد سنجش قرار داد. 

اهداف پژوهش

مهم‌ترین اهدافی که در پژوهش حاضر دنبال می‌شوند به شرح زیر می‌باشند:

آسیب‌شناسی وضعیت اقتصاد از بعد اقتصاد مقاومتی طی برنامه پنجم توسعه

بررسی روند متغیرهای مرتبط با مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی در راستای رصد راهبردی طی برنامه پنجم توسعه

بیان کمی نتایج حاصل از اقدامات صورت گرفته طی برنامه پنجم و تطبیق نتایج با اهداف مطلوب

سوالات پژوهش

سؤالات اصلی که در پژوهش حاضر به دنبال  یافتن پاسخ‌هایی برای آن‌ها هستیم عبارت‌اند از:

آیا پس از ابلاغ سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی از سوی مقام معظم رهبری، این سیاست‌ها در برنامه پنجم توسعه اجرا شده‌اند؟

آیا اقدامات انجام‌شده در برنامه پنجم توسعه اثربخش و مؤثر بوده است؟

اقدامات انجام‌شده در برنامه پنجم توسعه شامل همه حوزه‌ها بوده است یا نه؟

کدام حوزه‌ها و بخش‌ها دارای عملکرد مطلوب‌تری از منظر شاخص‌های اقتصاد مقاومتی می‌باشند؟

 

-

 

1399/02/17 - ١٤:٣٨ / شماره خبر: ١١٤٥ / تعداد نمایش خبر: 102
1399/02/17 - ١٤:٣٨ / Code: ١١٤٥ / Number: 102
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 





«نشریات علمی دانشکده»

  فصلنامه مدیریت راهبردی دانش سازمانی          فصلنامه پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی          فصلنامه مدیریت اسلامی          فصلنامه علمی پژوهش های راهبردی بودجه و مالی           نشریه علمی پژوهش های مدیریت سیستم

آدرس: تهران - بزرگراه شهید بابایی - دانشگاه جامع امام حسین (ع) - پردیس مرکزی- دانشكده و پژوهشكده مدیریت و اقتصاد

تلفن تماس: 77105823-021    پست الکترونیکی: ckm@ihu.ac.ir

تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به دانشگاه جامع امام حسین(علیه السلام) می باشد.
همراهان این صفحه:1809